Kościół Marii Panny w Lubaniu, gotycka kaplica za murami

Kościół Marii Panny w Lubaniu: gotycka świątynia u stóp Kamiennej Góry, dawna kaplica cmentarna i morowa, od XVII wieku ewangelicka, z kamiennymi głowami pod sklepieniem.

Gotycki kościół z jasnymi ścianami, wysokimi ostrołukowymi oknami, przyporami i stromym ciemnym dachem z małą wieżyczką, stojący na podmurowanym zboczu wśród zieleni.
Fot. Robert Niedźwiedzki, CC BY-SA 4.0

Pod sklepieniem prezbiterium kościoła Marii Panny żebra spływają na kamienne głowy. Dwie przedstawiają apostołów Piotra i Pawła, inne mężczyzn grających na instrumentach. W nawie podobnych wsporników jest więcej, a zwornik w zakrystii zdobi maska.

Kaplica Marii Panny za murami

Kościół stoi poza dawnym miastem, u stóp Kamiennej Góry, przy wylotowej drodze do Leśnej, dziś ulicy Kościuszki. Zbudowano go na niewielkiej platformie wyciętej w zboczu, którą od wschodu podtrzymuje kamienny mur. Prezbiterium zwraca się w stronę szosy, a główne wejście jest od alei Kombatantów.

Pierwsza wzmianka o świątyni w tym miejscu pochodzi z 1384 roku. Heinrich Wyenberg ufundował wtedy ołtarz św. Katarzyny w kościele Marii Panny, po niemiecku Frauenkirche. W 1411 roku kościółek nazywano kaplicą Marii Panny za murami. Husyci, którzy w 1427 i 1431 roku zdobywali Lubań i jego mury, zniszczyli go. Odbudowano go w 1452 roku jako gotycki i powiększono.

Mały kościół otaczał cmentarz i przez około dwieście lat budowla służyła głównie jako kaplica cmentarna. Do początku XVIII wieku odprawiano tu przede wszystkim pogrzeby. W czasie zarazy była to kaplica morowa. W 1687 roku powołano tu drugiego duchownego, tak zwanego kapłana morowego.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu

Kościół ucieczkowy ewangelików

Kościół przejęli protestanci. Gdy w połowie XVII wieku kościół w Uniegoszczy oddano katolikom, ewangelicy z Uniegoszczy i Radostowa zaczęli przychodzić na nabożeństwa tutaj. Aż do lat 40. XVIII wieku był to dla nich tak zwany kościół ucieczkowy. W XVII wieku służył przede wszystkim mieszkańcom Uniegoszczy.

W 1683 roku w kościół uderzył piorun i zginęła osoba, która była w środku. Drugi piorun trafił w świątynię w 1709 roku. W latach 1730–1735 kościół wyremontowano.

Przebudowa z lat 1887–1888

Ostatnią dużą przebudowę kościół przeszedł w 1887 roku według planów radcy budowlanego Abela. Nawę przedłużono o jedno przęsło na zachód, podwyższono mury, drewniany gont na dachu zastąpiono dachówką, naprawiono wieżę, przypory i sklepienia.

Prace kamieniarskie, czyli okna i fryz na wieży, wykonał rzeźbiarz Jordan. Ławki i empory, czyli drewniane galerie dla wiernych, zrobił mistrz Seibt, a witraże szklarz Ammendorf. Nowe organy zbudował Eichler ze Zgorzelca. Ołtarz główny i ambonę wykonał Królewski Warsztat w Monachium. Kościół poświęcono ponownie 28 marca 1888 roku.

Kamień, piaskowiec i gotyckie sklepienia

Ściany zbudowano z nieregularnego kamienia polnego z niewielkim dodatkiem cegły i pokryto z zewnątrz grubym, chropowatym tynkiem. Narożniki i przypory, czyli mury podpierające ściany z zewnątrz, ułożono z równych bloków piaskowca i nie tynkowano. Z jasnego piaskowca są też niemal wszystkie ozdoby: obramienia okien, portale, kamienne przegrody w oknach i kamienne kwiaty na szczytach. Wieżę zdobi rząd małych łuków wyprowadzony w gładkim tynku.

Ostrołukowy kamienny portal z profilowanym obramieniem, w nim ciemne, drewniane drzwi okute żelaznymi okuciami, wokół szary, chropowaty tynk.
Ostrołukowy kamienny portal z profilowanym obramieniem, w nim ciemne, drewniane drzwi okute żelaznymi okuciami, wokół szary, chropowaty tynk. Fot. Robert Niedźwiedzki, CC BY-SA 4.0

Prawie wszystkie wnętrza mają ceglane sklepienia z krzyżujących się żeber. Prezbiterium dzieli się na dwa kwadratowe przęsła i kończy trzema ścianami. Nawa ma cztery przęsła, a wszystkie żebra spływają na wsporniki w kształcie męskich głów albo w formie kielichów. Zakrystia mieści się w przyziemiu wieży. Pod emporą muzyczną jest drewniany strop malowany farbą olejną.

Kościół ewangelików po 1945 roku

Po wojnie z kościoła korzystali niemieccy i polscy protestanci. Część wyposażenia przywieźli ze sobą repatrianci ze Storożyńca na Bukowinie, którzy osiedlili się w Lubaniu. Kościół należy dziś do parafii ewangelicko-augsburskiej.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • J. G. Gründer, Chronik der Stadt Lauban, 1846
  • H. Lutsch, Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. III, 1891
  • H. Buschbeck, Bilder aus der Kirchengeschichte Laubans, Lauban 1906
  • Das Heimatbuch des Kreises Lauban, Marklissa 1928
  • Rund um Lauban, Bd. 2–3, 1930–1935
  • Heimatbuch des Kreises Lauban i. Schlesien, Seyboldsdorf–Vilsbiburg 1966
  • J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987
  • P. Berkel, Historia miasta Lubań, Wrocław 1992

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Lubań: inne miejsca

    Cały przewodnik po Lubaniu

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom pod Okrętem w Lubaniu i kupcy sukna

    Dom pod Okrętem w Lubaniu: barokowy dom kupców sukna przy murach miejskich, z płaskorzeźbą żaglowca nad drzwiami, przedwojenne muzeum i legenda o głowie kobyły.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom Solny w Lubaniu, miejski spichlerz między murami

    Dom Solny w Lubaniu: bazaltowy magazyn z lat 1537–1539, zbudowany między dwoma pasami murów na zapasy na wypadek wojny i zarazy, później więzienie i remiza.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dworzec i parowozownia wachlarzowa w Lubaniu

    Dworzec Lubań Śląski z cegły Augustina i parowozownia wachlarzowa na 21 torów: zabytki Śląskiej Kolei Górskiej, która dotarła do Lubania w 1865 roku.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kamienna Góra w Lubaniu: wulkan, park i Zameczek

    Kamienna Góra w Lubaniu: park na wygasłym wulkanie z bazaltowymi słupami w dawnym kamieniołomie, bombami wulkanicznymi i Zameczkiem z 1908 roku na szczycie.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy w Lubaniu

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy, dziś dzielnicy Lubania: gotycka świątynia nad Kwisą z kaplicą grobową Eberhardów i barokową amboną, obok dawny zajazd.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, neogotyk Langera

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu: neogotycka świątynia magdalenek z lat 1857–1861 według projektu Alexisa Langera, przerobionego przez Alberta Augustina.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Ratusz w Lubaniu i Wieża Kramarska na rynku

    Ratusz w Lubaniu: renesansowy gmach z lat 1539–1544 z kamiennymi portalami Hansa Lindnera, Muzeum Regionalne w środku i Wieża Kramarska po starszym ratuszu.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Bracka i bazaltowe mury obronne Lubania

    Wieża Bracka w Lubaniu: 45 metrów bazaltu z 1318 roku, oblężenia husytów i szwedzkie próby rozbiórki, a obok niej odcinki podwójnych murów obronnych przy ulicy Podwale.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Trynitarska i dawne gimnazjum na placu Lompy

    Wieża Trynitarska w Lubaniu to wszystko, co zostało po farze spalonej w 1760 roku. Obok stoi gmach gimnazjum łacińskiego ufundowanego przez kanclerza Adriana Albinusa.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wille w Lubaniu na zboczu Kamiennej Góry

    Dwie XIX-wieczne wille w Lubaniu u stóp Kamiennej Góry: przy alei Kombatantów 2, z wieżą i kolorowymi kafelkami w korytarzach, i przy Górnej 1, z kolumnową loggią.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu: cegielnia z 1854 roku przy ulicy Izerskiej, której cegła i terakota trafiały do Berlina, Europy i Ameryki Południowej.

    Otwórz pełną mapę ↗