Kościół Świętej Trójcy w Błoniu

Najstarsza budowla Błonia stoi przy ulicy Jana Pawła II, tuż na północny zachód od rynku. Kościół Świętej Trójcy ma rodowód, jakiego nie ma tu żaden inny obiekt: sięga XIII wieku, a poprzedziła go starsza, romańska świątynia z połowy tego stulecia.

Kościół z fundacji księcia

Parafia w Błoniu istniała już prawdopodobnie w XII wieku, a pewny ślad tego starszego kościoła pochodzi z 1257 roku, gdy biskup poznański pozwolił poświęcić w nim dwa ołtarze. Świątynia musiała więc wtedy stać albo być w budowie. Obecny, murowany kościół wzniósł w 1280 roku Konrad II, książę mazowiecki, według przekazu jako podziękowanie za wyjście z tatarskiej niewoli. Przy kościele osadził kanoników regularnych, zakonników z Czerwińska nad Wisłą. Był to już drugi kościół w tym miejscu.

O księciu przypomina do dziś jego portret we wnętrzu, z łacińskim napisem, który upamiętnia jego fundację i nosi datę 1288, prawdopodobnie rok ukończenia budowy. Ślad książęcej fundacji widać też w samej bryle. Od zachodu zaczęto budować dwie wieże, ale wyprowadzono je tylko na wysokość dwóch kondygnacji i nigdy nie dokończono. W przestrzeni między nimi, pod koniec XIII wieku, urządzono wydzieloną galerię dla księcia i jego rodziny. Prowadziły do niej dwa niewielkie kamienne portale, które przetrwały do dziś.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieBłonie: stare mazowieckie miasto i sanktuarium w Rokitnie

Warstwy epok pod jednym dachem

Kościół rósł przez kolejne stulecia i każda epoka zostawiła w nim swój ślad. Z gotyku zachowały się żebrowane sklepienia w nawach bocznych i skrajnych częściach nawy głównej. Największym skarbem jest jednak sklepienie z pierwszej połowy XVI wieku w prezbiterium, czyli części ołtarzowej, i w starej zakrystii. Ma ostre, załamane żeberka układające się w gwiaździsty, kryształowy wzór.

W XVII wieku świątynię zbarokizowano. Wtedy powstała jej dzisiejsza fasada, przebudowano wschodni szczyt i dobudowano kaplicę. Kościół ucierpiał w pożarze w 1642 roku i podczas najazdu szwedzkiego, po którym remont skończono w 1661 roku. Ceglane mury ułożono średniowiecznym wzorem, w którym cegły kładzione wzdłuż przeplatają się z kładzionymi krótszym bokiem na zewnątrz. Ten rytm wciąż widać w odsłoniętych fragmentach ścian. Przypory wzmacniające mury od zewnątrz to z kolei typowy dla średniowiecza sposób usztywnienia wysokiej budowli.

W 2019 roku obok kościoła odkopano pozostałości XIII-wiecznego klasztoru tych kanoników, gdy przy kościele przygotowywano parking. Po badaniach relikty zasypano.

Wnętrze: ołtarze, obrazy i ambona

Głównym akcentem wnętrza jest późnorenesansowy, czarno-złoty ołtarz z połowy XVII wieku. W jego centrum wisi obraz Trójcy Świętej z 1873 roku. Ufundował go Aleksander Marków, dziedzic pobliskich Bieniewic, ku pamięci zmarłej żony. Po bokach stoją złocone figury patronów Polski, świętych Wojciecha i Stanisława. Kościół ma w sumie sześć ołtarzy.

W kaplicach zamykających nawy boczne wiszą dwa stare obrazy otoczone kultem wiernych: Matki Bożej z Dzieciątkiem, w srebrnej sukience z XVIII wieku, i świętego Antoniego. Z tego samego stulecia pochodzą barokowa ambona oraz noszony w procesjach obraz Matki Bożej Loretańskiej z napisem wskazującym, że sprawiono go staraniem księdza Antoniego Zielonki w 1776 roku. Ozdobna obudowa organów jest jeszcze starsza, z drugiej ćwierci XVII wieku, i ma bliźniaczy odpowiednik w kościele farnym, czyli głównym kościele miasta, w Kazimierzu Dolnym. Przy głównym wejściu wmurowano tablicę upamiętniającą przejazd Jana Pawła II przez Błonie.

Dzwonnica i plebania

W murze otaczającym kościół, po jego północno-wschodniej stronie, stoi dzwonnica z połowy XVIII wieku. Zbudowano ją na planie kwadratu i nakryto spadzistym dachem zbiegającym się w jeden punkt, a jej naroża wzmocniono płaskimi, przyściennymi filarami. Restaurowano ją w 1926 roku. Obok, przy tej samej ulicy, stoi parterowa plebania z końca XIX wieku, z mieszkalnym poddaszem wpuszczonym w łamany dach, otoczona starymi drzewami. Razem z kościołem i dzwonnicą tworzy zwarty zespół parafialny.