Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
W drzwiach głównego wejścia, w żelaznej kracie z zawijasów i liści, splecione są trzy litery: F, V i G. To inicjały Falka Valentina Grünfelda, który w 1862 roku założył w Kamiennej Górze tkalnię lnu. W latach 80. XIX wieku jego firma postawiła przy dzisiejszej ulicy Waryńskiego gmach, który z zewnątrz i w środku wygląda jak pałac.
Tkalnia i szwalnia pod jednym dachem
Falk Valentin Grünfeld urodził się w 1837 roku. Jego firma nazywała się Landeshuter Leinen- und Gebildweberei, czyli kamiennogórska tkalnia lnu i tkanin wzorzystych. Pomysł, który dał jej przewagę, był na Dolnym Śląsku rzadki: tkalnię połączono w jednym zakładzie ze szwalnią. Firma sama szyła wyroby z własnych tkanin. Kamienna Góra była już wtedy pełna fabryk lnu, więc Grünfeld musiał szukać innego sposobu produkcji i sprzedaży niż konkurencja.
Na początku tkano na ręcznych krosnach. Większość budynków fabrycznych powstała dopiero w połowie lat 80. XIX wieku. Wtedy też stanął monumentalny budynek frontowy, mieszczący biura i część produkcji. Zbudowała go wrocławska firma budowlana Schmita. To w zasadzie jedyny na Dolnym Śląsku przykład budynku przemysłowego, w którym na taką skalę użyto form architektury pałacowej.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jak kupcy płótna zbudowali Kamienną Górę
Rodzina Grünfeldów
Grünfeld zmarł w 1897 roku w San Remo. Pochowano go razem z żoną, Joan Schuck, na nowym cmentarzu żydowskim w Kamiennej Górze. Miał trzech synów i dwie córki. Syn Heinrich (1865–1936) był jego współpracownikiem, a potem wspólnikiem. Firma rodzinna miała siedzibę w Berlinie.
W 1937 roku gmach przy Waryńskiego odświętnie oświetlono z okazji 75-lecia zakładu. Dwa lata później rodzina Grünfeldów uciekła z Niemiec do Stanów Zjednoczonych i osiadła w Nowym Jorku.
Po wojnie
Po II wojnie światowej budynki przejęły Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Intermoda”, od 1989 roku działające jako „Kamodex”. Szyły odzież, więc zakład zachował swój charakter. W 2013 roku Kamodex zlikwidowano, a hale fabryczne zburzono. Na części terenu zakładów stanął supermarket. Główny gmach przetrwał.
Pałac z cegły i piaskowca
Gmach przy ulicy Waryńskiego 13 stoi na rogu z ulicą Parkową. Od południa łączyły się z nim hale produkcyjne. Mury z cegły wzniesiono na kamiennym cokole i obłożono ceglanymi płytkami klinkierowymi. Pasy imitujące kamienne bloki zrobiono w tynku, a detale z kamienia. Nad budynkiem produkcyjnym wznosi się kopuła na stalowej konstrukcji, kryta blachą cynkową. Fasadę wieńczy balustrada, a wejście poprzedza arkada i portyk z kolumnami.
Za drzwiami jest ośmioboczny hol, nakryty spłaszczoną kopułą ze świetlikiem. W narożach stoją na wysokich cokołach kolumny, u dołu zdobione wypukłym ornamentem, wyżej gładkie, malowane na wzór marmuru. Wnętrze kopuły podzielono na malowane pola z fantazyjnymi motywami roślinnymi i postaciami, tzw. groteską. Naprzeciw wejścia jest nisza zamknięta muszlą, nad drzwiami płyciny ze sztukaterią. Podłogę holu ułożono z biało-czarnych płytek marmurowych w szachownicę. Na piętro prowadzą kamienne schody z kutą balustradą.
Pomieszczenia biurowe są wysokie, wyłożone drewnianą boazerią. Na piętrze, nad sienią, jest wieloboczna sala z płaskim stropem, roślinną dekoracją pod sufitem i szeroką niszą w ścianie. Dalej, w części produkcyjnej, mieściły się duże hale. W 1980 roku krakowska firma „Constans” odnowiła portyk z kolumnami, dwa portale i balustradę na fasadzie, a w 1988 roku zrekonstruowano hol przy wejściu głównym.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Budynek administracyjny dawnych zakładów F. V. Grünfelda, oprac. Wojciech Ulanecki, 1999
Bibliografia
- O. Schuman, Die Landeshuter Leinenindustrie in Vergangenheit und Gegenwart, Jena 1928
- H. Salisch, Landeshut während des 19. Jahrhunderts, w: Heimatbuch des Kreises Landeshut, Bd. 1, Landeshut 1929
- J. Kęsik, E. Niemczyk, J. Burzyński, Zabytki techniki w przemyśle włókienniczym woj. jeleniogórskiego, cz. II, Wrocław 1986
- M. Żydowicz, Studium historyczno-urbanistyczne miasta Kamienna Góra, Wrocław 1982
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…