Fabryka Grünfelda w Kamiennej Górze, płótno w pałacu

Fabryka Grünfelda w Kamiennej Górze: tkalnia lnu z 1862 roku połączona ze szwalnią, z gmachem z lat 80. XIX wieku urządzonym jak pałac, z ośmiobocznym holem pod kopułą.

Fasada gmachu z jasnego kamienia i ceglanych płytek z rzędami okien, nad nią zielona kopuła.
Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

W drzwiach głównego wejścia, w żelaznej kracie z zawijasów i liści, splecione są trzy litery: F, V i G. To inicjały Falka Valentina Grünfelda, który w 1862 roku założył w Kamiennej Górze tkalnię lnu. W latach 80. XIX wieku jego firma postawiła przy dzisiejszej ulicy Waryńskiego gmach, który z zewnątrz i w środku wygląda jak pałac.

Żelazna krata w drzwiach z zawijasów i liści, pośrodku splecione litery F, V i G.
Żelazna krata w drzwiach z zawijasów i liści, pośrodku splecione litery F, V i G. Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

Tkalnia i szwalnia pod jednym dachem

Falk Valentin Grünfeld urodził się w 1837 roku. Jego firma nazywała się Landeshuter Leinen- und Gebildweberei, czyli kamiennogórska tkalnia lnu i tkanin wzorzystych. Pomysł, który dał jej przewagę, był na Dolnym Śląsku rzadki: tkalnię połączono w jednym zakładzie ze szwalnią. Firma sama szyła wyroby z własnych tkanin. Kamienna Góra była już wtedy pełna fabryk lnu, więc Grünfeld musiał szukać innego sposobu produkcji i sprzedaży niż konkurencja.

Na początku tkano na ręcznych krosnach. Większość budynków fabrycznych powstała dopiero w połowie lat 80. XIX wieku. Wtedy też stanął monumentalny budynek frontowy, mieszczący biura i część produkcji. Zbudowała go wrocławska firma budowlana Schmita. To w zasadzie jedyny na Dolnym Śląsku przykład budynku przemysłowego, w którym na taką skalę użyto form architektury pałacowej.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jak kupcy płótna zbudowali Kamienną Górę

Rodzina Grünfeldów

Grünfeld zmarł w 1897 roku w San Remo. Pochowano go razem z żoną, Joan Schuck, na nowym cmentarzu żydowskim w Kamiennej Górze. Miał trzech synów i dwie córki. Syn Heinrich (1865–1936) był jego współpracownikiem, a potem wspólnikiem. Firma rodzinna miała siedzibę w Berlinie.

W 1937 roku gmach przy Waryńskiego odświętnie oświetlono z okazji 75-lecia zakładu. Dwa lata później rodzina Grünfeldów uciekła z Niemiec do Stanów Zjednoczonych i osiadła w Nowym Jorku.

Po wojnie

Po II wojnie światowej budynki przejęły Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Intermoda”, od 1989 roku działające jako „Kamodex”. Szyły odzież, więc zakład zachował swój charakter. W 2013 roku Kamodex zlikwidowano, a hale fabryczne zburzono. Na części terenu zakładów stanął supermarket. Główny gmach przetrwał.

Pałac z cegły i piaskowca

Gmach przy ulicy Waryńskiego 13 stoi na rogu z ulicą Parkową. Od południa łączyły się z nim hale produkcyjne. Mury z cegły wzniesiono na kamiennym cokole i obłożono ceglanymi płytkami klinkierowymi. Pasy imitujące kamienne bloki zrobiono w tynku, a detale z kamienia. Nad budynkiem produkcyjnym wznosi się kopuła na stalowej konstrukcji, kryta blachą cynkową. Fasadę wieńczy balustrada, a wejście poprzedza arkada i portyk z kolumnami.

Za drzwiami jest ośmioboczny hol, nakryty spłaszczoną kopułą ze świetlikiem. W narożach stoją na wysokich cokołach kolumny, u dołu zdobione wypukłym ornamentem, wyżej gładkie, malowane na wzór marmuru. Wnętrze kopuły podzielono na malowane pola z fantazyjnymi motywami roślinnymi i postaciami, tzw. groteską. Naprzeciw wejścia jest nisza zamknięta muszlą, nad drzwiami płyciny ze sztukaterią. Podłogę holu ułożono z biało-czarnych płytek marmurowych w szachownicę. Na piętro prowadzą kamienne schody z kutą balustradą.

Pomieszczenia biurowe są wysokie, wyłożone drewnianą boazerią. Na piętrze, nad sienią, jest wieloboczna sala z płaskim stropem, roślinną dekoracją pod sufitem i szeroką niszą w ścianie. Dalej, w części produkcyjnej, mieściły się duże hale. W 1980 roku krakowska firma „Constans” odnowiła portyk z kolumnami, dwa portale i balustradę na fasadzie, a w 1988 roku zrekonstruowano hol przy wejściu głównym.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • O. Schuman, Die Landeshuter Leinenindustrie in Vergangenheit und Gegenwart, Jena 1928
  • H. Salisch, Landeshut während des 19. Jahrhunderts, w: Heimatbuch des Kreises Landeshut, Bd. 1, Landeshut 1929
  • J. Kęsik, E. Niemczyk, J. Burzyński, Zabytki techniki w przemyśle włókienniczym woj. jeleniogórskiego, cz. II, Wrocław 1986
  • M. Żydowicz, Studium historyczno-urbanistyczne miasta Kamienna Góra, Wrocław 1982

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Kamienna Góra: inne miejsca

    Cały przewodnik po Kamiennej Górze

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dom Loży w Kamiennej Górze, sala na 98 miejsc przy stole

    Dom Loży w Kamiennej Górze: klasycystyczna siedziba stowarzyszenia mieszczan z 1805 roku, projekt ucznia Langhansa, po latach ruiny ratowana przez gminę.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dworzec w Kamiennej Górze, którym przyjechał cesarz

    Dworzec w Kamiennej Górze: neogotycki budynek z 1869 roku z wieżyczkami, stacja na odgałęzieniu Śląskiej Kolei Górskiej i dawny węzeł z liniami do Okrzeszyna i Kowar.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kamienica pod nr 16 w Kamiennej Górze, w której gościł car

    Kamienica przy placu Wolności 16 w Kamiennej Górze: barokowa rezydencja lniarza von Klugego, potem Dornów, w której gościli car Mikołaj I i królowa Elżbieta Pruska.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dom z datą 1695 i inne kamienice przy ulicy Miarki

    Kamienice przy ulicy Miarki w Kamiennej Górze: barokowa winiarnia Traube z datą 1695 w szczycie, dom z podcieniami z XVIII wieku i dawny hotel Walischa.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kamienice z podcieniami na rynku w Kamiennej Górze

    Kamienice rynku w Kamiennej Górze: barokowe domy kupców z XVIII wieku z podcieniami, datami w portalach, godłem z kotwicą i miejskim pałacem z 1730 roku.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Kamiennej Górze, odwrócony w 1884 roku

    Kościół Bożego Ciała w Kamiennej Górze: świątynia z 1560 roku przed Bramą Dolną, lazaret w wojnie siedmioletniej, w 1884 przebudowana tak, że prezbiterium zamieniło się z nawą.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Łaski w Kamiennej Górze, świątynia z cesarskiej zgody

    Kościół Łaski w Kamiennej Górze: barokowa świątynia ewangelików z lat 1709–1720 na planie krzyża, wzorowana na sztokholmskim kościele św. Katarzyny.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Piotra i Pawła w Kamiennej Górze, fara dwóch wyznań

    Kościół św. Piotra i Pawła w Kamiennej Górze: gotycka fara wzmiankowana pod koniec XIII wieku, ewangelicka przez kilkadziesiąt lat, z amboną Lachela i epitafiami.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Ratusz w Kamiennej Górze i fryz o obronie przed husytami

    Ratusz w Kamiennej Górze: gmach z lat 1904–1905 z kamiennym fryzem o obronie miasta w 1426 roku, płaskorzeźbami tkaczy i piwowarów oraz witrażami fundowanymi przez fabrykantów.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Zamek Grodztwo, rezydencja Schaffgotschów i Stolbergów

    Zamek Grodztwo w Kamiennej Górze: renesansowa rezydencja kanclerza Hansa Schaffgotscha nad Bobrem, gościna króla i cara w 1813 roku, cesarski ślub w 1904 i pożar w 1964.

    Otwórz pełną mapę ↗