Na wykuszu ratusza w Kamiennej Górze wykuto w kamieniu cztery zajęcia, z których żyło miasto: piwowarstwo, przędzalnictwo, tkactwo i szewstwo. Dwa z nich dotyczą lnu. Od XVI wieku Kamienna Góra, po niemiecku Landeshut, tkała płótno i nim handlowała. Miała cztery jarmarki rocznie i cotygodniowy targ płócienniczy, a w latach 1765–1805 wywóz lnu wzrósł czterokrotnie. Kupcy, którzy na tym zarabiali, postawili barokowe kamienice na rynku i wywalczyli dla ewangelików jeden z sześciu śląskich Kościołów Łaski. Ich następcy, fabrykanci, w XIX wieku budowali fabryki o wyglądzie pałaców i opłacali witraże w ratuszu.
Niemiecka nazwa miasta znaczy mniej więcej „straż kraju” i nawiązuje do grodu na granicy. W 1760 roku pod Kamienną Górą rozegrała się bitwa wojny siedmioletniej, w której miasto mocno ucierpiało. W lipcu 1944 roku Niemcy założyli tu podobóz obozu Gross-Rosen dla zakładów łożysk przeniesionych ze Schweinfurtu. 9 maja 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona, a 11 czerwca dostało polską nazwę. Zamieszkali w nim Polacy, w tym przesiedleńcy z Kresów.
Kościół św. Piotra i Pawła
Najstarszy kościół miasta wspominają dokumenty z końca XIII wieku. Pierwsza świątynia spłonęła prawdopodobnie w czasie najazdu husytów, którzy w 1426 roku podpalili Kamienną Górę, ale nie zdołali jej zająć. Gotyckie prezbiterium dzisiejszej fary św. Piotra i Pawła pochodzi z przełomu XIV i XV wieku. W 1562 roku kościół przejęli luteranie, mimo sprzeciwu cystersów z Krzeszowa, i z przerwami trzymali go do 1637 roku. Na zewnętrznych ścianach wiszą epitafia mieszczan z lat 1599–1614, a w środku rokokowa ambona Josepha Antona Lachela z Krzeszowa.
Kościół Bożego Ciała
W 1560 roku przed Bramą Dolną stanął drugi kościół. Zgodę dał biskup wrocławski Baltazar Promnitz w liście do proboszcza Samuela Langnickela. Dwa lata później proboszcz razem z mieszczanami przeszedł na luteranizm. W wojnie siedmioletniej wojska urządziły w kościele magazyn i lazaret, a w 1814 roku rozebrano zniszczoną nawę. W 1884 roku kościół Bożego Ciała odbudowano w odwrotnym kierunku: stare prezbiterium stało się nawą, a na miejscu nawy wzniesiono nowe prezbiterium. Obok, w murze, są płyty nagrobne dawnych mieszczan.
Zamek Grodztwo
Na północnym skraju miasta, nad Bobrem, kanclerz książęcy Hans Schaffgotsch postawił przed 1508 rokiem renesansową rezydencję. Od 1765 roku należała do hrabiów zu Stolberg-Wernigerode, a dzięki ich pozycji w państwie przyjeżdżali tu królowie. W 1813 roku w zamku Grodztwo zatrzymali się król Prus i car Aleksander I, a w 1904 roku na ślub hrabianki przybył cesarz Wilhelm II. W 1928 roku zamek przeszedł na własność miasta. Spłonął w 1964 roku. Wokół ruin rośnie park z alejami lipowymi.
Kamienice rynku
Większość kamienic na rynku, dzisiejszym placu Wolności, zbudowano w XVIII wieku, gdy handel lnem rósł najszybciej. Stoją szczytami do placu, wiele ma w parterze podcienie. Kupiec Primavesi umieścił na swoim domu godło z literą P i kotwicą, a w portalu bramy datę 1789. Dom pod numerem 12 nosi datę 1733, a sąsiedni, pod numerem 6, przebudowano około 1730 roku na miejski pałac. Właśnie przy rynku stały domy kupców, z którymi w 1793 roku tkacze z Kamiennej Góry wszczęli pierwszy bunt o ceny płótna.
Kamienica pod numerem 16
Największy dom północnej pierzei w 1743 roku odziedziczył Ernst Siegmund von Kluge, współwłaściciel firmy lniarskiej „Christian von Kluge – wdowa i syn”. Później mieszkali w nim Dornowie. Jesienią 1833 roku w kamienicy pod numerem 16 dwukrotnie gościł car Mikołaj I z żoną, a w 1841 roku królowa Prus Elżbieta. Ma mansardowy dach, podcień w parterze i bogate sztukaterie na piętrach.
Kościół Łaski
Luteranie z Kamiennej Góry długo nie mieli własnego kościoła. Zmieniła to ugoda w Altranstädt z 1707 roku: cesarz Józef I pozwolił śląskim protestantom postawić sześć Kościołów Łaski. Datki na zgodę zbierał kupiec Elias von Beuchel z domu przy rynku pod numerem 15. Jego imiennik i krewny, architekt, podpisał portal datą 1720. Kościół Łaski, budowany od 1709 roku poza murami, wzorowano na kościele św. Katarzyny w Sztokholmie. Ma kształt krzyża o równych ramionach i kopułę o średnicy 14 metrów. Po 1945 roku stał opuszczony, a wyposażenie wywieziono do Warszawy. Od 1972 roku jest katolickim kościołem parafialnym.
Dom Loży
Około 1805 roku stowarzyszenie kamiennogórskich mieszczan postawiło sobie siedzibę według projektu Niederräckera z Wałbrzycha, ucznia Carla Gottharda Langhansa. W prostokątnej sali z podium dla orkiestry przy długim stole mieściło się 98 osób. Po wojnie budynek przejęła fabryka, potem niszczał, a w 2015 roku spłonął. Od 2018 roku Dom Loży ratuje gmina, która wymieniła stropy i dach.
Dworzec
W sierpniu 1869 roku kolej z Sędzisławia dotarła do Kamiennej Góry, a dalej do Lubawki, w stronę granicy z Austrią. Neogotycki dworzec z ośmiobocznymi wieżyczkami przypomina mały pałac. Z czasem miasto stało się węzłem z liniami do Okrzeszyna i przez tunel do Kowar.
Fabryka Grünfelda
W połowie XIX wieku do kupców dołączyły fabryki: przędzalnia mechaniczna w 1841 roku, tkalnia w 1852 roku. W 1862 roku Falk Valentin Grünfeld założył tkalnię lnu, którą połączył ze szwalnią. W połowie lat 80. jego firma zbudowała przy ulicy Waryńskiego gmach z ośmiobocznym holem pod kopułą, marmurową posadzką w szachownicę i jego monogramem w kracie drzwi. W fabryce Grünfelda po wojnie szyły odzież zakłady „Intermoda”, potem „Kamodex”. Rodzina Grünfeldów, żydowska, uciekła z Niemiec w 1939 roku do Nowego Jorku.
Niedaleko, przy ulicy Staszica, stoi willa z 1880 roku , którą zbudował dla siebie właściciel fabryki obuwia filcowego. Fabryka szyła takie buty do II wojny światowej, a po wojnie produkcję kontynuowały Zakłady Przemysłu Skórzanego „Karkonosze”, które przerobiły willę na biura dyrekcji.
Ratusz
Stary ratusz na środku rynku stał od 1564 roku. Spłonął w 1638 roku, a po odbudowie w 1831 roku zawaliła się jego wieża. W 1873 roku rozebrano resztę i przez trzydzieści lat magistrat urzędował w kamienicy przy ulicy Miarki 25. Nowy ratusz zbudowano w latach 1904–1905 na miejscu dawnej Bramy Górnej, według projektu wrocławskiego biura Alfreda Boettchera i Richarda Gaze. Witraże w sali rady opłacił radca handlowy Methner, kominek fabrykant Preauer, a kamienny fryz z obroną przed husytami Hermann Rinkel. Hol, klatkę schodową z popiersiami książąt Bolka I i Bolka II oraz malowidła na ścianach można zobaczyć w godzinach pracy urzędu.
Kamienice przy ulicy Miarki
Ulica Miarki prowadziła z rynku do Bramy Górnej. W szczycie domu pod numerem 27 jest data 1695. Przed wojną mieściła się tu winiarnia „Traube”, a w 1932 roku handel winem prowadził tu Ernst Gebauer. Od 1969 roku kamienica służy rzemieślnikom, a dziś jest siedzibą Cechu Rzemiosł Różnych.
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…