Czerwony Dwór w Markach

Czerwony Dwór stoi przy ulicy Kasztanowej, w dawnym Pustelniku, dziś w granicach Marek. To rozłożysty, otynkowany budynek z oknami w dachu, który przez pierwszą połowę XX wieku mieścił kolejno prywatną klinikę, wojskowe sanatorium i zakład dla dzieci. Nazwa Czerwony Dwór jest starsza od kliniki: folwark nosił ją już w 1902 roku.

Kiedy dokładnie zaczął tu działać szpital, nie jest pewne. Często podaje się, że klinika istniała już pod koniec XIX wieku, ale wzmianki z tamtych lat wskazują na późniejszą datę. Prywatną klinikę doktora Władysława Olechnowicza dla nerwowo chorych uruchomiono w Czerwonym Dworze najwcześniej około 1906 roku. Od stycznia 1920 roku działało tu wojskowe sanatorium dla inwalidów wojennych chorych na gruźlicę, czynne do końca 1927 roku. Latem 1920 roku, w czasie bitwy warszawskiej rozgrywającej się pod pobliskim Radzyminem, dwór służył dodatkowo za szpital polowy.

Ostatni rok Čiurlionisa

Najbardziej znany pacjent trafił tu jeszcze w czasach kliniki. Mikalojus Konstantinas Čiurlionis był litewskim malarzem i kompozytorem, dziś uważanym za jednego z prekursorów malarstwa abstrakcyjnego w Europie. W krótkim życiu zdążył skomponować kilkaset utworów i namalować kilkaset obrazów. Studiował w konserwatoriach w Warszawie i Lipsku, angażował się w litewski ruch narodowy.

Pod koniec 1910 roku, wyczerpany pracą i kłopotami materialnymi, przeszedł załamanie. Trafił na leczenie właśnie do Czerwonego Dworu. Podczas pobytu dowiedział się o narodzinach jedynej córki, Danutė, ale nigdy jej nie zobaczył. Zmarł tutaj 10 kwietnia 1911 roku, w wieku trzydziestu pięciu lat, na zapalenie płuc, które rozwinęło się po jednym ze spacerów. Pochowano go w Wilnie.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieZabytki Marek: miasto, które zbudowała przędzalnia

Dwór sióstr

Od 1928 roku dwór wraz z otaczającym terenem dzierżawiły Siostry Franciszkanki Rodziny Maryi i urządziły w nim zakład dla dzieci. Zgromadzenie założył w 1857 roku w Petersburgu ksiądz Zygmunt Szczęsny Feliński, późniejszy arcybiskup warszawski. Zajmowało się sierotami i dziećmi bez opieki, a w carskim Petersburgu, gdzie nie mogło istnieć legalnie, siostry działały pod przykrywką świeckiego przytułku. Zakładu dla dzieci dawno już w dworze nie ma. W 2021 roku budynek stał pusty i niszczał, a konserwator zabytków nie miał pieniędzy na jego remont. W 2024 roku Czerwony Dwór wpisano do rejestru zabytków.